พินัยกรรมเขียนเองใช้ได้ไหม

เส้นทางการทำงานของกรณีนี้

รวบรวมทรัพย์สินและหนี้สิน → ตรวจว่ามีพินัยกรรมและทำถูกแบบหรือไม่ → ระบุทายาท → ยื่นคำร้องขอตั้งผู้จัดการมรดกต่อศาล → รับคำสั่งศาล → โอนทรัพย์และแบ่งมรดก

ไทม์ไลน์การทำงานทีละขั้น

สิ่งที่ต้องเตรียมก่อนเริ่มงาน

• ใบมรณบัตรของผู้ตาย
• ทะเบียนบ้านของผู้ตายและของทายาททุกคน
• บัตรประจำตัวประชาชนหรือหนังสือเดินทางของทายาท
• ทะเบียนสมรสหรือทะเบียนหย่าของผู้ตาย และสูติบัตรของบุตร
• พินัยกรรมฉบับจริง หากมี
• เอกสารทรัพย์สิน เช่น โฉนดที่ดิน สมุดบัญชีธนาคาร ทะเบียนรถ ใบหุ้น
• หนังสือให้ความยินยอมของทายาทอื่นในการตั้งผู้จัดการมรดก

ขอบเขตงานของ “พินัยกรรมเขียนเองใช้ได้ไหม”

พินัยกรรมเขียนเองใช้ได้ไหม อยู่ในกลุ่มงาน มรดก พินัยกรรม และผู้จัดการมรดก ซึ่งมีฐานอำนาจตาม ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ บรรพ 6 ว่าด้วยมรดก การกำหนดขอบเขตงานให้ตรงตั้งแต่ต้นสำคัญกว่าความเร็ว เพราะหน่วยงานปลายทางเป็นผู้กำหนดว่าจะรับเอกสารหรือกระบวนการรูปแบบใด

ทายาทที่อยู่ต่างประเทศสามารถมอบอำนาจได้ แต่หนังสือมอบอำนาจต้องรับรองลายมือชื่อผ่านสถานทูต สถานกงสุล หรือช่องทาง Apostille ตามกรณีก่อนใช้ในไทย

ผู้จัดการมรดกมีหน้าที่จัดทำบัญชีทรัพย์มรดกและจัดการแบ่งให้ทายาทตามกฎหมาย ไม่ใช่เจ้าของทรัพย์

การขอตั้งผู้จัดการมรดกยื่นต่อศาลที่มีเขตอำนาจ โดยทั่วไปพิจารณาจากภูมิลำเนาของผู้ตายหรือที่ตั้งของทรัพย์มรดก

สิ่งที่ต้องรู้ก่อนเริ่มดำเนินการ

ทายาทที่อยู่ต่างประเทศสามารถมอบอำนาจได้ แต่หนังสือมอบอำนาจต้องรับรองลายมือชื่อผ่านสถานทูต สถานกงสุล หรือช่องทาง Apostille ตามกรณีก่อนใช้ในไทย

ผู้จัดการมรดกมีหน้าที่จัดทำบัญชีทรัพย์มรดกและจัดการแบ่งให้ทายาทตามกฎหมาย ไม่ใช่เจ้าของทรัพย์

การขอตั้งผู้จัดการมรดกยื่นต่อศาลที่มีเขตอำนาจ โดยทั่วไปพิจารณาจากภูมิลำเนาของผู้ตายหรือที่ตั้งของทรัพย์มรดก

ผู้เขียนหรือพยานในพินัยกรรมกับคู่สมรสของบุคคลเหล่านั้นไม่อาจเป็นผู้รับทรัพย์ตามพินัยกรรมนั้นได้ตามข้อห้ามในกฎหมาย

พินัยกรรมมีหลายแบบตามที่กฎหมายกำหนด เช่น แบบธรรมดา แบบเขียนเองทั้งฉบับ และแบบเอกสารฝ่ายเมือง หากทำผิดแบบอาจตกเป็นโมฆะ

ลำดับขั้นตอนที่ใช้จริง

รวบรวมทรัพย์สินและหนี้สิน → ตรวจว่ามีพินัยกรรมและทำถูกแบบหรือไม่ → ระบุทายาท → ยื่นคำร้องขอตั้งผู้จัดการมรดกต่อศาล → รับคำสั่งศาล → โอนทรัพย์และแบ่งมรดก

ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์กำหนดลำดับทายาทโดยธรรมไว้เป็นลำดับชั้น และคู่สมรสที่ชอบด้วยกฎหมายมีสิทธิรับมรดกตามส่วนที่กฎหมายกำหนดร่วมกับทายาทลำดับนั้น

กองมรดกประกอบด้วยทรัพย์สิน สิทธิ หน้าที่ และความรับผิดของผู้ตาย เว้นแต่ที่กฎหมายหรือสภาพแห่งสิทธิไม่ให้ตกทอด

การรับมรดกที่ดินของบุคคลต่างด้าวมีข้อจำกัดตามกฎหมายที่ดิน จึงต้องตรวจสิทธิก่อนวางแผนการโอน

ทายาทที่อยู่ต่างประเทศสามารถมอบอำนาจได้ แต่หนังสือมอบอำนาจต้องรับรองลายมือชื่อผ่านสถานทูต สถานกงสุล หรือช่องทาง Apostille ตามกรณีก่อนใช้ในไทย

คำแนะนำก่อนใช้บริการ

• ทำบัญชีทรัพย์สินและหนี้สินให้ครบก่อนยื่นเรื่อง เพราะกองมรดกรวมหนี้สินด้วย
• หากทายาทอยู่หลายประเทศ ให้วางแผนหนังสือมอบอำนาจและช่องทางรับรองตั้งแต่ต้นเรื่อง
• ผู้ที่มีทรัพย์สินในหลายประเทศควรพิจารณาทำพินัยกรรมให้สอดคล้องกันเพื่อลดข้อขัดแย้งของกฎหมายแต่ละแห่ง
• ตรวจสิทธิการถือครองที่ดินของทายาทต่างชาติก่อน เพื่อวางทางเลือกที่ทำได้จริงตามกฎหมาย
• เก็บพินัยกรรมไว้ในที่ที่ทายาทเข้าถึงได้ และแจ้งผู้ที่ไว้วางใจว่าเก็บไว้ที่ใด

ข้อควรระวัง

• เชื่อว่าคู่ที่อยู่กินกันโดยไม่จดทะเบียนสมรสมีสิทธิรับมรดกเช่นเดียวกับคู่สมรสตามกฎหมาย
• แบ่งทรัพย์กันเองก่อนมีคำสั่งศาล แล้วติดปัญหาตอนโอนกรรมสิทธิ์ทางทะเบียน
• ลืมตรวจอายุความและกำหนดเวลาที่เกี่ยวข้องกับการเรียกร้องมรดก
• ทำพินัยกรรมโดยให้ผู้รับทรัพย์เป็นพยาน ทำให้ข้อกำหนดส่วนนั้นเสียเปล่า

สาเหตุที่งานถูกตีกลับหรือล่าช้าบ่อยที่สุด

• บัญชีเครือญาติไม่ครบถ้วน ทำให้ศาลต้องสั่งให้แก้ไขหรือเรียกทายาทเพิ่ม
• พินัยกรรมทำไม่ถูกแบบตามที่กฎหมายกำหนด เช่น ขาดพยานหรือลายมือชื่อไม่ครบ
• เอกสารทะเบียนราษฎรของผู้ตายและทายาทมีชื่อสะกดไม่ตรงกันโดยไม่มีหนังสือรับรองอธิบาย
• หนังสือมอบอำนาจจากต่างประเทศไม่ได้รับรองลายมือชื่อตามช่องทางที่ยอมรับ
• ยื่นคำร้องผิดศาลที่มีเขตอำนาจ

อภิธานศัพท์ที่ใช้ในงานนี้

ทายาทโดยธรรม

ผู้มีสิทธิรับมรดกตามลำดับที่ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ บรรพ 6 กำหนด

รับรองบุตร

การดำเนินการตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์เพื่อให้บุตรเป็นบุตรชอบด้วยกฎหมายของบิดา

คร.6

ทะเบียนหย่าที่นายทะเบียนจัดทำเมื่อมีการจดทะเบียนหย่าโดยความยินยอม

คร.2

ทะเบียนสมรสที่นายทะเบียนจัดทำไว้ ใช้คัดสำเนารับรองเพื่ออ้างอิงสถานะการสมรส

ผู้จัดการมรดก

บุคคลที่ศาลมีคำสั่งตั้งให้จัดการรวบรวมและแบ่งทรัพย์มรดกตามกฎหมาย

อำนาจปกครอง

สิทธิและหน้าที่ตามกฎหมายของผู้ปกครองในการดูแลและให้ความยินยอมแทนผู้เยาว์

บันทึกฐานะแห่งครอบครัว

การบันทึกข้อเท็จจริงเกี่ยวกับสถานะครอบครัวที่เกิดขึ้นในต่างประเทศไว้ในทะเบียนของไทย

คร.3

ใบสำคัญการสมรสที่มอบให้คู่สมรสเมื่อจดทะเบียนสมรสแล้ว

แหล่งอ้างอิงปฐมภูมิ

• กระบวนพิจารณาคดีครอบครัวและคดีมรดกในศาลเยาวชนและครอบครัว/ศาลแพ่ง — สำนักงานศาลยุติธรรม
• งานทะเบียนครอบครัวและทะเบียนราษฎร ตาม พ.ร.บ.จดทะเบียนครอบครัว พ.ศ. 2478 และ พ.ร.บ.การทะเบียนราษฎร พ.ศ. 2534 — กรมการปกครอง กระทรวงมหาดไทย
• งานนิติกรณ์ รับรองเอกสาร และ Apostille (มีผลใช้บังคับกับประเทศไทย 22 ธันวาคม 2567) — กรมการกงสุล กระทรวงการต่างประเทศ

ตรวจทานข้อมูลเมื่อ 2026-08